E-mu Emulator II: de sampler die de jaren tachtig kleur gaf
De E-mu Emulator II verscheen in 1984 en maakte professioneel samplen bereikbaar voor een grotere groep muzikanten. Echt goedkoop was het instrument zeker niet, maar vergeleken met systemen als de Fairlight CMI bood hij veel van dezelfde creatieve mogelijkheden voor aanzienlijk minder geld.Deze imposante sampler combineert digitale opnamen met analoge filters. Daardoor klinkt hij anders dan moderne, vrijwel transparante samplers. De Emulator II heeft een herkenbare, warme en enigszins korrelige klank die inmiddels onlosmakelijk verbonden is met popmuziek, filmmuziek en elektronische muziek uit de jaren tachtig.
Samplen met acht bits
De Emulator II neemt geluid op met een resolutie van acht bits en een samplefrequentie van ongeveer 27,7 kHz. Op papier lijkt dat beperkt, maar E-mu gebruikte een speciaal companding-systeem om het beschikbare digitale bereik zo effectief mogelijk te benutten. Het resultaat klinkt helderder en voller dan je van een eenvoudige achtbitssampler zou verwachten.
De standaarduitvoering beschikt over 512 KB geheugen, goed voor ongeveer 17 seconden sampletijd. De latere Emulator II+ verdubbelde het geheugen naar 1 MB. Daarnaast verscheen de Emulator II+HD, voorzien van een interne harde schijf van 20 MB.
Klanken werden gewoonlijk geladen vanaf grote 5,25-inch diskettes. Dat kost meer tijd dan het openen van een moderne softwarebibliotheek, maar dwong muzikanten ook om bewuster met hun beschikbare geluiden om te gaan.
Digitale samples door een analoog filter
Een belangrijk onderdeel van het karakter is het resonante analoge laagdoorlaatfilter. Iedere stem heeft een vierpolig filter met een helling van 24 dB per octaaf. Hiermee kunnen scherpe boventonen worden afgezwakt en krijgen strijkers, koren en pads een warmere, bijna analoge uitstraling.
De Emulator II is achtstemmig polyfoon en kan verschillende klanken over het klavier verdelen. Samples kunnen worden ingekort, omgekeerd, aan elkaar gekoppeld en van loop-punten worden voorzien. Ook velocity-switching en crossfades behoren tot de mogelijkheden.
Voor externe apparatuur zijn MIDI en afzonderlijke uitgangen voor de stemmen aanwezig. De ingebouwde achtsporensequencer maakte het bovendien mogelijk om complete arrangementen in het instrument voor te bereiden.
Een uitgebreide klankbibliotheek
Minstens zo belangrijk als de hardware was de omvangrijke verzameling fabrieksklanken. Orkeststrijkers, koren, koperblazers, piano’s, percussie en exotische instrumenten waren direct beschikbaar. Verschillende van deze klanken groeiden uit tot herkenbare bouwstenen van de popmuziek uit die periode.
Door een sample over het klavier te verdelen ontstonden soms onnatuurlijke veranderingen in snelheid en klankkleur. Juist die imperfecties geven de Emulator II zijn typische karakter. Een korte opname kon daardoor veranderen in een compleet nieuw instrument.
Wat vinden gebruikers?
Liefhebbers waarderen vooral de combinatie van stevige digitale samples en vloeiende analoge filtering. Koren, strijkers, donkere pads en korte percussieve geluiden krijgen een karakter dat met een moderne sampler moeilijk exact te reproduceren is. Ook de eenvoudige manier waarop een klank over het toetsenbord kan worden verdeeld, nodigt uit tot experimenteren.
Daar staan duidelijke beperkingen tegenover. Diskettes laden langzaam, het geheugen is klein en het bewerken via het scherm en de knoppen vraagt geduld. Oude exemplaren kunnen bovendien problemen krijgen met diskdrives, voedingen, displays, toetsen en analoge elektronica. Een goed onderhouden Emulator II is daarom vooral interessant voor muzikanten die het oorspronkelijke werkproces en de authentieke klank echt belangrijk vinden.
Welke bekende artiesten gebruikten de Emulator II?
De Emulator II werd gebruikt door onder anderen Depeche Mode, Pet Shop Boys, New Order, Genesis, Paul McCartney, Jean-Michel Jarre, Tangerine Dream en Peter Gabriel.
Een concreet voorbeeld is West End Girls van Pet Shop Boys. In de productie werd de Emulator II gebruikt voor gesamplede klanken die samen met andere synthesizers het karakteristieke arrangement vormden. Ook de bekende shakuhachi-achtige fluitklank uit de E-mu-bibliotheek werd een veelgebruikt geluid in pop- en filmmuziek.
Daarnaast verscheen het instrument in verschillende filmstudio’s. In de film Ferris Bueller’s Day Off is zelfs een Emulator II in beeld te zien wanneer Ferris opgenomen hoest- en niesgeluiden gebruikt.
Vergelijkbare instrumenten uit dezelfde periode
De belangrijkste luxe concurrent was de Fairlight CMI Series II, een veel duurder computersysteem met sampling en sequencing. De Kurzweil K250 richtte zich vooral op realistische akoestische klanken, terwijl de PPG Wave met Waveterm digitale sampling combineerde met wavetable-synthese.
Betaalbaardere alternatieven waren de Ensoniq Mirage en later de Akai S900, Sequential Prophet 2000 en Roland S-50. Deze instrumenten boden meer geheugen, een hogere resolutie of modernere bediening, maar missen ieder op zijn eigen manier de specifieke combinatie van achtbitssampling en analoge filtering van de Emulator II.
Een blijvende studioklassieker
De E-mu Emulator II is naar moderne maatstaven traag en beperkt. Toch is hij juist dankzij die beperkingen bijzonder. Zijn warme filters, korrelige samples en beroemde klankbibliotheek maken hem tot veel meer dan een verouderde sampler. Het is een herkenbaar muziekinstrument met een eigen geluid en een belangrijke plaats in de geschiedenis van elektronische muziek.
Vintage synthesizers behoeven nogal eens onderhoud dat flink in de papieren kan lopen. Check hieronder de moderne synthesizers.
