E-mu Emulator III: professionele sampler met een legendarische klank
De E-mu Emulator III, vaak afgekort tot EIII, verscheen eind jaren tachtig als een van de meest geavanceerde samplers van zijn generatie. Het was geen betaalbaar instrument voor de gemiddelde toetsenist, maar een compleet Digital Sound Production System voor professionele studio’s, producers en artiesten.
Met stereosampling, uitgebreide samplebewerking, analoge filters, een ingebouwde sequencer en een harde schijf bracht de Emulator III vrijwel alle onderdelen van een toenmalige samplingstudio samen in één instrument.
16-bit stereosampling
De Emulator III werkt met lineaire 16-bit sampling en ondersteunt samplefrequenties van 33,3 en 44,1 kHz. Dat leverde voor die tijd een opvallend heldere en dynamische klank op. Samples konden zowel mono als stereo worden opgenomen.
De sampler heeft zestien stemmen. Iedere stem beschikt over een eigen analoog filter, versterker en panoramaregeling. Juist deze combinatie van heldere digitale sampling en analoge nabewerking geeft de EIII zijn herkenbare karakter. Het geluid is schoner dan dat van de Emulator II, maar bezit nog steeds de warmte en lichte kleuring waarvoor klassieke E-mu-samplers geliefd zijn.
Geheugen en opslag
Standaard werd de Emulator III geleverd met 4 MB RAM, uitbreidbaar tot 8 MB. Naar moderne maatstaven stelt dat weinig voor, maar eind jaren tachtig was dit een royale hoeveelheid samplegeheugen.
Een ingebouwde harde schijf van 40 MB maakte het mogelijk complete banken op te slaan en relatief snel te laden. Daarnaast zijn een 3,5-inch diskettestation en een SCSI-aansluiting aanwezig. Via SCSI konden externe harde schijven en later ook cd-romspelers worden aangesloten.
Bij een tweedehands exemplaar vormt de oorspronkelijke harde schijf tegenwoordig wel een aandachtspunt. Veel bezitters vervangen deze door een moderne SCSI-oplossing met een geheugenkaart.
Uitgebreide samplebewerking
De Emulator III biedt veel meer dan alleen opnemen en afspelen. Samples kunnen worden ingekort, gekopieerd, gecombineerd en van fades worden voorzien. Ook zijn uitgebreide loopingfuncties aanwezig, waaronder zero-crossing-detectie, crossfade-loops en autocorrelatie.
Met sample-rateconversie kan een opname achteraf worden aangepast. Zo is geheugen te besparen of kan een sample beter worden voorbereid op transpositie. Bewerkingen namen destijds soms minuten in beslag, maar de mogelijkheden waren voor een zelfstandig instrument bijzonder uitgebreid.
Samples kunnen over het klavier worden verdeeld, gestapeld en via velocity of aftertouch met elkaar worden gemengd. Per klankzone zijn onder andere filters, envelopes, toonhoogte en modulatie instelbaar.
Analoge filters en afzonderlijke uitgangen
Een belangrijk onderdeel van de EIII-klank wordt gevormd door de analoge filters. Deze kunnen niet alleen hoge frequenties afzwakken, maar ook resonantie toevoegen en dynamisch worden aangestuurd met een envelope, velocity of andere modulatiebron.
Naast de stereo-uitgang heeft de Emulator III zestien afzonderlijke audio-uitgangen. Daardoor konden geluiden los naar een mengtafel en externe effecten worden gestuurd. Voor professionele studio’s was dat een groot voordeel.
Sequencer en aansluitingen
De ingebouwde zestientracksequencer biedt onder andere realtime- en stepopname, quantisatie, eventbewerking en synchronisatie via SMPTE en MIDI Time Code. Ook is een uitgebreide arpeggiator aanwezig.
Verder beschikt de EIII over MIDI In, Out en Thru, sample-ingangen, twee triggeringangen, verschillende pedaalaansluitingen, RS-232, SCSI en SMPTE. Er kon zelfs een Macintosh worden aangesloten voor visuele samplebewerking.
Wat vinden gebruikers van de Emulator III?
Gebruikers waarderen vooral de grote, krachtige klank. Samples klinken helder en gedetailleerd, terwijl de analoge filters voldoende warmte en karakter toevoegen. Vooral strijkers, koren, piano’s, orkestklanken en atmosferische textures kunnen indrukwekkend klinken.
Minder positief zijn gebruikers over het kleine display en de menustructuur. De bediening is logisch opgebouwd, maar vraagt gewenning en geduld. Ook het gewicht, ventilatorgeluid en onderhoud van de harde schijf en diskettedrive worden regelmatig als nadelen genoemd.
Een goed werkend exemplaar is tegenwoordig eerder een gespecialiseerd studio-instrument dan een praktische sampler voor dagelijks gebruik. Wie hem uitsluitend om zijn klank koopt, krijgt echter iets wat software niet altijd overtuigend weet te reproduceren.
Welke artiesten gebruikten de Emulator III?
De Emulator III werd gebruikt door verschillende grote artiesten en producers. Depeche Mode maakte gebruik van klanken uit de EIII-bibliotheek tijdens de productie van Violator. Op World in My Eyes zijn bijvoorbeeld orkestrale strijkers uit de Emulator III-library verwerkt.
Ook Tony Banks van Genesis gebruikte de Emulator III. Op het album We Can’t Dance zette hij het instrument onder meer in om stereosamples te maken en af te spelen. Daarnaast wordt de EIII in verband gebracht met artiesten en acts als 808 State, Nine Inch Nails en Jellyfish.
Is de E-mu Emulator III nog interessant?
De Emulator III is technisch achterhaald door moderne software en samplers, maar zijn klank is nog steeds bijzonder. De combinatie van hoogwaardige sampling, analoge filters en klassieke E-mu-bibliotheken geeft het instrument een herkenbare muzikale kwaliteit.
Het is geen zorgeloze aankoop. Onderhoud kan kostbaar zijn en reserveonderdelen worden steeds schaarser. Voor verzamelaars, professionele studio’s en liefhebbers van klassieke sampling blijft de E-mu Emulator III echter een van de indrukwekkendste samplers uit de jaren tachtig.
Vergelijkbare samplers uit dezelfde periode
De belangrijkste concurrenten van de E-mu Emulator III waren professionele samplers en samplingworkstations uit de tweede helft van de jaren tachtig:
- Akai S1000: een 16-bit stereosampler met een strakke, heldere klank. Goedkoper en uiteindelijk veel succesvoller dan de Emulator III.
- Fairlight CMI Series III: een uiterst kostbaar compleet productiesysteem met sampling, sequencing en uitgebreide visuele bediening.
- New England Digital Synclavier: een exclusief digitaal studiosysteem voor sampling, synthese en opname. Vooral gebruikt door grote artiesten en professionele studio’s.
- Casio FZ-1: een relatief betaalbare 16-bit sampler met een groot grafisch display en uitgebreide samplebewerking.
- Ensoniq EPS: een toegankelijk samplingworkstation met sequencer, gericht op muzikanten die complete producties binnen één instrument wilden maken.
- Roland S-50 en S-550: 12-bit samplers die met een externe monitor en muis opvallend visueel konden worden bediend.
- Sequential Prophet 3000: een hoogwaardige 16-bit stereosampler met een zeer goede geluidskwaliteit, maar een korte productieperiode.
- Kurzweil K250: vooral bekend om zijn realistische gesamplede piano-, orkest- en ensembleklanken.
De Emulator III zat tussen twee markten in. Hij was aanzienlijk duurder dan de Akai-, Casio- en Ensoniq-samplers, maar goedkoper dan complete Fairlight- en Synclavier-systemen. Zijn sterke punt was de combinatie van hoogwaardige stereosampling, analoge filters, zestien afzonderlijke uitgangen en uitgebreide studiokoppelingen.
